“Win-Win werkt vaak niet meer”

De druk op de Nederlandse ruimte is groter dan ooit: van woningbouw tot de energietransitie, alles draait om dezelfde schaarse vierkante meter. Met de Ontwerp-Nota Ruimte pakt het Rijk de regie terug. Een mooie ambitie, maar hoe landt dit in de praktijk? In de vierdelige serie ‘Wie maakt de ruimte in Nederland?’ bevragen we vier experts uit het veld. Wat is er nodig voor échte uitvoeringskracht?
In dit eerste deel trappen we af met: Ralph Kohlmann, Managing Consultant bij Berenschot over scherpe keuzes en de regierol van het Rijk.

Ken je de Ontwerp-Nota Ruimte? “Ja, uiteraard ken ik de ontwerp-Nota Ruimte. Ik heb hem na verschijnen gelezen en ook met collega’s besproken wat we ervan vinden en waar de kansen liggen.”

Gebruik je de Nota in de advisering? “Het varieert sterk in hoeverre de Nota aan de orde komt. Als regionale stakeholders geld, kaders of bestuurlijke aandacht van het Rijk nodig hebben, is het waardevol om aan te sluiten bij deze koers. In de lobby-sfeer en de uitwerking van regionaal beleid is de Nota dus heel relevant. Dat kan echter maar tot op zekere hoogte, aangezien de Nota nog best abstract is en weinig concrete keuzes bevat.”

Wat zijn volgens jou de belangrijkste inzichten? “Het is goed dat het Rijk de regie weer terugneemt met een integrale langetermijnvisie. Dat is noodzakelijk vanwege de urgente opgaven. Tegelijkertijd schiet de Nota nu nog tekort in het maken van scherpe keuzes en de vertaling naar gerichte uitvoering.”

Wat zijn de belangrijkste kansen die je ziet? .

Wat zijn de belangrijkste risico’s?

Wat zou er moeten gebeuren om de Nota echt uit te voeren? “Er is meer duidelijkheid gewenst over de positie van het Rijk op stikstof, landbouw, energietransitie en woningbouw. Hopelijk durft het nieuwe kabinet scherper te kiezen en middelen vrij te maken. Alleen met een beperkt aantal gezamenlijke prioriteiten kunnen Rijk en regio gerichte uitvoeringsafspraken maken in de Ruimtelijke Arrangementen. De huidige arrangementen kiezen nog onvoldoende scherp.”

“We moeten de aanpak vereenvoudigen en prioriteren in een cyclisch proces: start met de belangrijkste prioriteiten en stel periodiek bij. Daarnaast ontbreekt duidelijkheid over financiering. Het helpt als budgetten gebundeld en zonder schotten worden ingezet, zodat integrale gebiedsontwikkelingen makkelijker financierbaar worden.”

Wie of wat hebben we daar het hardste bij nodig? “De implementatie vereist nauwe samenwerking tussen overheden. Alle Rijksdepartementen moeten de Nota zien als een gezamenlijk, integraal sturend kader; het is niet alleen iets van het ministerie van VRO. Een interdepartementaal Nationaal Programma Ruimte zou hieraan kunnen bijdragen.”

“Op alle niveaus moet de focus verschuiven van beleid maken naar kiezen, programmeren en uitvoeren. We moeten publiek-privaat samenwerken en het concept ‘ontwikkelingsplanologie’ afstoffen. Gelet op de schaarste in capaciteit en geld moeten we selectief zijn: beter een beperkt aantal belangrijke ontwikkelingen daadwerkelijk afronden, dan te veel ballen tegelijk in de lucht houden zonder resultaat.”

————

Dit interview is onderdeel van ons vierluik over de uitvoeringskracht van de Ontwerp-Nota Ruimte. De komende weken leggen we vier verschillende experts dezelfde scherpe stelling voor. Hoe kijken zij naar de toekomst van onze ruimte?